+7 (701) 759 90 19
USD 423.95 EUR 495.81
RUB 5.84 CNY 65.6
Jańalyqtar

Tútikshede gúldegen ǵumyr: Ekouryqtandyrý arqyly ómirge kelgen tuńǵysh qazaqstandyq 25-ke toldy

2021 jylǵy 31 shilde 09:09
Bólisińiz:
Tútikshede gúldegen ǵumyr: Ekouryqtandyrý arqyly ómirge kelgen tuńǵysh qazaqstandyq 25-ke toldy

NUR-SULTAN. QazAqparat – Osydan týra shırek ǵasyr buryn, naqty aıtsaq, 1996 jyldyń 31 shildesinde qazaqstandyq erli-zaıyptylar ekstrakorporaldy uryqtandyrý tehnologııasynyń kómegimen perzent súıgen edi. Qazir sol tútikshede gúldegen ǵumyr ıesi Londonda turyp jatyr. QazAqparat belgili jýrnalıst Saıa Zaǵıpovanyń otandyq medıtsına úshin sheshýshi kezeń bolǵan sol bir mezet týraly maqalasyn nazarlaryńyzǵa usynady.

Osydan 25 jyl buryn bir perzentke zar bop júrgen qos zańger bıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, «EKOMED» klınıkalar jelisiniń negizin qalaýshy Saltanat Baıqoshqarovanyń kómegine júginip, úıinde balanyń ińgálaǵan únin estý baqytyna ıe bolǵan edi.

Osylaısha Qazaqstanda alǵash ret embrıon aýystyrý áreketti sátti aıaqtalyp, keıin tájirıbe keńinen tarady. Al tútikshede gúldegen ǵumyrdyń alǵashqy ıesi búginde aman-esen boıjetken, Londonda jumys isteıdi.

«Men úshin bul - erekshe kún. Áli kúnge deıin shırek ǵasyr buryn bolǵan oqıǵany eske alǵan saıyn kózime jas keledi. Bul meniń san jyldyq izdenisterimniń, talpynystarymnyń, kúres pen tabandylyqtyń arqasynda boldy. Qazaqstanda reprodýktologııa deıtin ǵylymdy nólden bastap damytý, sol arqyly perzentke zar jubaılardy ekstrakorporaldyq uryqtandyrý (EKU) arqyly qýantý týraly ıdeıama jubaıymnan basqa eshkim sengen joq. Kerisinshe urymtal sátin taýyp, aıaqtan shalýǵa asyqqandar kóp boldy. Sonyń kesirinen biz klınıka ashýǵa uzaq ýaqyt lıtsenzııa ala almaı júrdik. Al jańa ǵylymnyń múmkindiginen beıhabar qarapaıym turǵyndarǵa sanatorııge barý, balshyqpen emdeý, antıbıotıkter men ınektsııa, táýip pen baqsy balgerden kómek suraý sııaqty eski tásilderdiń bári ekologııasy asqynǵan búgingi zamanǵa astar bola almaıtynyn dáleldeýge májbúr boldyq», - dep eske alady Saltanat Baıqoshqarova.

«Jalǵan aqparattyń emi – ǵylymı paıym»

Qazaqstandaǵy EKU negizin qalaǵan, «Ekomed» klınıkalar jelisiniń jetekshisi Saltanat Berdenqyzyn oqyrmanǵa tanystyrýdyń qajeti joq shyǵar.

Qazaq qyzynyń qaısarlyǵy men tabandylyǵynyń arqasynda Qazaqstan reprodýktologııa ilimi eń joǵary deńgeıde damyǵan elderdiń qataryna shyǵyp otyr.

Onyń Eýropa adam reprodýktsııasy jáne embrıologııa qaýymdastyǵyna, Amerıka reprodýktıvti medıtsına qaýymdastyǵyna (ASRM) múshe bolýy - osy sózimizge dálel.

Saltanat Baıqoshqarova 13 jyldan beri QR Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń múshesi.

Osy komıssııanyń reprodýktıvti densaýlyq, ana men bala máseleleri jónindegi jumystaryn úılestirip, jetekshilik etedi.

Sol tabysty qyzmeti úshin «Qurmet» ordenimen marapattalǵan. Al 2017 jyly ol Qazaqstannyń 100 adamynyń tizimine endi.

Halyqtyń tańdaýymen irikteletin sol irikteýde Saltanat Baıqoshqarovaǵa on myńnan astam adam daýys bergen bolatyn.

Ana men áke ataný baqytyn sezinýdi armandaıtyn otandastaryna jaqynyryq bolý úshin Saltanat Baıqoshqarova áleýmettik jelini qural retinde sátti paıdalanyp júr.

Osy arqyly shynaıy medıtsınalyq aqparat jetispeıtin qazaqstandyqtarǵa syrlas ta, keńesshi de bolyp júr. Onyń Instagram-da 60 myńnan astam oqyrmany bar.

«Jumystyń kóptiginen áleýmettik jelige ýaqyt shyǵa bermeıdi. Soǵan qaramastan tabıǵat boıyna ıdeologqa tán qasıetterdi darytqan sheber uıymdastyrýshy, trendterdiń ózgerisin qaltqysyz túsine biletin jubaıym Batyr Bekmusaev meni jeke paraqshamdy júrgizýge kóndirdi. Sondyqtan men jıi tikeleı efırge shyǵyp, bedeýlikti emdeýdiń tásilderine túsinikteme beremin. Reprodýktologııada qoldanylatyn sońǵy ádister týraly kúndelikti aıtyp otyramyn. Bul - óte qıyn jáne kúrdeli, biraq zaman solaı talap etip otyr. Bir qarasańyz, qazir aqparat alý ońaı, adamdardyń kózi ashyq sııaqty kórinýi múmkin. Degenmen aqparat kóbeıgen saıyn ony eksheý, ishindegi paıdalysyn ǵana tutyný qıynǵa soǵyp otyr. Sondyqtan kez kelgen salada aǵartýshylyq jumys burynǵydan da qajet ekenin túsinemin», - deıdi maman.

Biraq bul Saltanat Baıqosharova úshin tyńnan túren salý boldy deýge kelmeıdi.

2000 jyldyń basynda «Habar» telearnasynda densaýlyq týraly «Birinshi baılyq» atty baǵdarlama júrgizgen bolatyn.

Sol kezden beri jalǵan aqparat deıtin dertti ǵylymı paıymmen emdep júr.

«Ol kezde ekinshi balamdy dúnıege ákelgen bolatynmyn. Úı men túzdiń sharýasyn qatar alyp júrdim. Tańǵy saǵat jetide jumysqa kelip, ota jasap, alynǵan jumyrtqalardy ınkýbatorlarǵa, embrıondardy muzdatqysh qondyrǵylarǵa salyp, 10-ǵa qaraı «Habarǵa» júgiretinmin. Ekrannan bosaǵanda balany emize salyp, qaıta jumysqa asyǵatynmyn. Osylaısha jýrnalıstiń mindetin qatar alyp júrdim. Bálkim taǵdyr mańdaıyma aǵartýshylyq mıssııa jazǵan shyǵar», - deıdi ol.

Táýelsizdik shapaǵaty

Búginde ekstrakorporaldy uryqtandyrý ádisiniń arqasynda týǵan balalar ár aýlada ósip kele jatyr. Buǵan burynǵydaı eshkim tańǵalyp ta jatqan joq.

«Tútikshede» gúldegen sábıleriniń tabıǵı jolmen dúnıege kelgenderden esh aıyrmashylyǵy joq ekenin qoǵam moıyndap bolǵan.

Túsingen janǵa bul da - táýelsizdik ákelgen kóp shapaǵattyń biri. Qazaqstan táýelsiz el bolmasa, bul da bolmas pa edi...

«Otyzdan endi asqan mamandar edik. Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevty qýana tyńdadyq, ol óziniń árbir sózinde bizdi ýaqytpen birge júrýge shaqyrdy jáne bolyp jatqan ózgeristerdiń mánin sharshamaı túsindiretin», - dep eske alady ǵalym.

Saltanat Baıqoshqarova búgin jetken jetistigine ustazdarynyń qosqan úlesin bir sát te esten shyǵarǵan emes.

KSRO-ǵa EKU ilimin engizgen Borıs Leonov bolsa, bizdiń keıipkerimizdiń alǵashqy ustazy Valerıı Zdanovskıı de KSRO-da EKU negizin qalaýshylardyń biri boldy.

Osyndaı jankeshti ǵalymdardyń arqasynda 1986 jyldan bastap keńestik EKU ilimi eýrpopalyq sapamen terezesin teńestire bastady.

Al Qazasqtanǵa bul ilim 10 jyldaı keshigip baryp jetti. Óıtkeni toqsanynshy jyldardyń alǵashqy toqyraýynda medıtsına turalap qalǵan bolatyn.

«Táýelsizdik alǵannan keıin elde kúrdeli áleýmettik-ekonomıkalyq protsester júrip jatty. Kóptegen bilikti dárigerler ózderiniń tarıhı otandaryna ketti. Men Almatydaǵy «Neke jáne otbasy» mekemesinde jumys istedim. Sol kezde Qazaqstanda reprodýktologııany damytý, ekstrakorporaldy uryqtandyrý ádisin engizý kerek degen maqsat qoıdym», - deıdi Saltanat Berdenqyzy.

Árıne, táýelsizdik tańynda joǵary tehnologııaǵa kóńil bóletin shama da joq edi.

Sondaı qıyn kezeńde bastaǵan isti baıandy etýge joldasy Batyr Bekmusaevtyń qoldaýy septigin tıgizdi.

«Janam degen júrekke ot bergen» joldasynyń sol bir qoldaýy ony áli qanattandyryp keledi.

90 jyldardyń tartysqa toly tirshiligi bulardy da aınalyp ótpedi. Ásirese 1996 jyly tútiksheden shyqqan alǵashqy perzent dúnıege ana kelgen kezde «Ekomed» klınıkasynyń tóńireginde naǵyz shaıqas bastaldy.

Gınekologııa salasyndaǵy birneshe tanymal maman onyń avtorlyq quqyǵyna kúmán keltirmek boldy.

«Men ózim bedeýliktiń azabynan ótkenimdi eshqashan jasyrǵan joqpyn. Jeti jyl kútip baryp ana bolǵan adammyn. Ekinshi ulym 15 jyldan keıin dúnıege keldi. Bala kezimnen men kópbalaly ana bolýdy armandaıtyn edim. Óıtkeni ózim kópbalaly úıde óstim. Biraq Qudaıdyń buıyrǵany boldy. Eki ulymdy az dep aıtýǵa aýzym barmaıdy. Sondyqtan, bedeýlik juptardyń jan dúnıesinde ne bolyp jatqanyn bile otyryp, men Qazaqstanda balasyz otbasylardyń barynsha az bolýy úshin barlyǵyn jasadym», - deıdi ol aǵynan jarylyp.

Qazaqstanda bedeýlik máselesi áli de ózekti. Óıtkeni jyl saıyn 20 myńǵa jýyq jup bedeýlikke tap keledi.

Onyń 10 myńǵa jýyǵy qosymsha reprodýktıvti tehnologııalarǵa, ıaǵnı, in vitro uryqtandyrýǵa (IVF) muqtaj.

Qazaqstanda bedeý nekeniń jıiligi – 15 paıyz. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy ony memlekettik problema dep esepteıdi.

Óıtkeni bedeýlik halyqtyń demografııalyq kórsetkishterine tikeleı áser etedi.


Avtor: Saıa Zaǵıpova


Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:

Avtor:

Esimjan Naqtybaı

Sondaı-aq... oqyńyz
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Erbol Janat
Erbol Janat
954-059
REDAKTOR
Aıdar Ospanalıev
Aıdar Ospanalıev
954-059

MURAǴAT